काठमाडौं – इरानका दिवंगत सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनीको मृत्यु भएको करिब चार महिनापछि शुक्रबार इरानको उत्तरपूर्वी पवित्र सहर मशहदस्थित इमाम रेजा धार्मिकस्थलमा राजकीय सम्मानका साथ अन्त्येष्टि सम्पन्न गरिएको छ। लाखौं श्रद्धाञ्जली दिने नागरिक, सरकारी अधिकारी, धार्मिक गुरु तथा विदेशी प्रतिनिधिहरूको उपस्थितिमा अन्तिम संस्कार गरिएको हो।
खामेनीको अन्त्येष्टिसँगै एक सातादेखि जारी राष्ट्रिय शोक कार्यक्रम पनि औपचारिक रूपमा समाप्त भएको छ। अन्तिम संस्कारका क्रममा सहभागीहरूले इरानी झण्डा बोकेका थिए भने विभिन्न धार्मिक नारा र देशभक्तिपूर्ण नारासमेत लगाएका थिए। सुरक्षा व्यवस्था अत्यन्त कडा बनाइएको थियो।
खामेनीको मृत्यु कसरी भयो?
अयातोल्लाह अली खामेनीको मृत्यु सन् २०२६ फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले गरेको संयुक्त हवाई आक्रमणमा भएको थियो। उक्त आक्रमणलाई पछिल्ला वर्षहरूकै सबैभन्दा ठूलो क्षेत्रीय सैन्य घटनामध्ये एक मानिएको छ। त्यसपछि इरान, अमेरिका र इजरायलबीच लामो समयसम्म युद्ध र तनाव जारी रह्यो।
युद्धका कारण देशभर सुरक्षा जोखिम बढेपछि सरकारले तत्काल राजकीय अन्त्येष्टि नगर्ने निर्णय गरेको थियो। ठूलो संख्यामा मानिस भेला हुने कार्यक्रम सुरक्षा दृष्टिले जोखिमपूर्ण ठहरिएपछि अन्त्येष्टि केही महिनाका लागि स्थगित गरिएको थियो।
सात दिनसम्म श्रद्धाञ्जली कार्यक्रम
इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार खामेनीको अन्तिम संस्कारअघि सात दिनसम्म विभिन्न धार्मिक तथा सार्वजनिक श्रद्धाञ्जली कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको थियो। शवलाई राजधानी तेहरानबाट कोम, त्यसपछि इराकका नजफ र करबलासहित विभिन्न धार्मिक सहरमा लगिएको थियो। अन्तिम दिन जन्मस्थान मशहद पुर्याएर धार्मिक विधिअनुसार अन्त्येष्टि गरिएको हो।
तेहरान, कोम र मशहदमा लाखौं नागरिक सडकमा उत्रिएर श्रद्धाञ्जली दिएका थिए। धेरैले खामेनीको तस्बिर बोकेका थिए भने केहीले युद्धमा मारिएका अन्य व्यक्तिहरूप्रति पनि सम्मान व्यक्त गरेका थिए।
३७ वर्षसम्म इरानको नेतृत्व
अयातोल्लाह अली खामेनीले सन् १९८९ देखि लगातार ३७ वर्षसम्म इरानको सर्वोच्च नेताका रूपमा नेतृत्व गरेका थिए। उनी इरानका सबैभन्दा शक्तिशाली राजनीतिक तथा धार्मिक व्यक्तित्वमध्ये एक थिए। विदेश नीति, सुरक्षा, सेना तथा रणनीतिक निर्णयहरूमा उनको अन्तिम अधिकार रहने व्यवस्था थियो।
उनको नेतृत्वमा इरानले पश्चिमी राष्ट्रहरूसँग लामो समयसम्म तनावपूर्ण सम्बन्ध कायम राख्यो। आणविक कार्यक्रम, क्षेत्रीय सुरक्षा र प्रतिबन्धका विषयमा पनि उनको भूमिका निर्णायक मानिन्थ्यो। समर्थकहरूले उनलाई इस्लामिक गणतन्त्रको रक्षकका रूपमा हेर्थे भने आलोचकहरूले राजनीतिक स्वतन्त्रता र मानवअधिकारमाथि कठोर नियन्त्रण गरेको आरोप लगाउँदै आएका थिए।
उत्तराधिकारीबारे चासो
खामेनीको निधनपछि उनको उत्तराधिकारीबारे पनि व्यापक चासो देखिएको छ। इरानी सरकारी पक्षले यसअघि नै नयाँ सर्वोच्च नेताको घोषणा गरिसकेको भए पनि उनी हालसम्म सार्वजनिक रूपमा देखिएका छैनन्। अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमका अनुसार उनी पनि फेब्रुअरीको आक्रमणमा घाइते भएका कारण सार्वजनिक कार्यक्रममा सहभागी नभएको बताइएको छ।
यसबीच इरानले देशको राजनीतिक स्थायित्व कायम राख्ने र राष्ट्रिय एकतालाई बलियो बनाउने प्रयास गरिरहेको जनाएको छ।
क्षेत्रीय तनाव अझै कायम
खामेनीको अन्त्येष्टि भइरहेका बेला पनि मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था पूर्ण रूपमा सामान्य हुन सकेको छैन। अमेरिका र इरानबीच केही साताअघि भएको युद्धविराम कमजोर बन्दै गएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले उल्लेख गरेका छन्। केही क्षेत्रमा पुनः सैन्य गतिविधि बढेपछि अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले संयमता अपनाउन आग्रह गरेको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार खामेनीको अन्त्येष्टि इरानका लागि केवल धार्मिक कार्यक्रम मात्र नभई राजनीतिक शक्ति प्रदर्शन र राष्ट्रिय एकताको सन्देश दिने अवसरका रूपमा पनि हेरिएको छ। यद्यपि आगामी दिनमा नयाँ नेतृत्वले देशलाई कसरी अघि बढाउँछ भन्ने विषयलाई विश्व समुदायले नजिकबाट नियालिरहेको छ।
