काठमाडौं । न्युयोर्कका मेयर जोहरान ममदानीले इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहु आगामी सेप्टेम्बरमा संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा सहभागी हुन न्युयोर्क आएमा उनलाई पक्राउ गर्न सकिने कानुनी सम्भावनाबारे आफ्नो प्रशासनले अध्ययन गरिरहेको बताएपछि अमेरिका र इजरायलमा तीव्र राजनीतिक तथा कानुनी बहस सुरु भएको छ।
द न्युयोर्क टाइम्सको पोडकास्ट द इन्टरभ्यु मा ममदानीले आफ्नो कानुनी विभागसँग यस विषयमा सक्रिय छलफल भइरहेको बताएका हुन्। उनले “कानुनले जति अधिकार दिन्छ, त्यति नै गर्ने” भन्दै कुनै पनि कदम कानुनी सीमाभित्रै रहने बताएका छन्। साथै उनले नेतन्याहु अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालत (आईसीसी) ले युद्ध अपराधसम्बन्धी अभियोग लगाएका व्यक्ति भएकाले “हेगमा हुनुपर्ने” टिप्पणी पनि गरेका छन्।
आईसीसीले सन् २०२४ मा गाजा युद्धसँग सम्बन्धित आरोपमा नेतन्याहुविरुद्ध पक्राउ पुर्जी जारी गरेको थियो। यद्यपि अमेरिका आईसीसी स्थापना गर्ने रोम विधानको पक्ष राष्ट्र होइन र अमेरिकी प्रशासनले उक्त पक्राउ पुर्जीको आलोचना गर्दै आएको छ।
ममदानीको अभिव्यक्तिपछि संयुक्त राष्ट्रसंघका लागि अमेरिकी राजदूत माइक वाल्ट्जले यस्तो कदम कानुनी रूपमा सम्भव नरहेको बताएका छन्। उनका अनुसार अमेरिका आईसीसीको सदस्य राष्ट्र नभएकाले त्यसको पक्राउ आदेश कार्यान्वयन गर्न बाध्य छैन। साथै संयुक्त राष्ट्रसंघ मुख्यालय सम्झौताअनुसार महासभामा सहभागी हुन आएका विदेशी सरकार प्रमुखलाई कूटनीतिक सुरक्षा प्राप्त हुन्छ, सरकार प्रमुखको कानुनी उन्मुक्ति पनि लागू हुन्छ र यस्ता विषय स्थानीय प्रशासनभन्दा संघीय सरकारको अधिकार क्षेत्रभित्र पर्छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघका लागि इजरायलका राजदूत ड्यानी डानोनले पनि ममदानीको अभिव्यक्तिलाई “राजनीतिक प्रचार” भन्दै आलोचना गरेका छन्। उनले नेतन्याहु निर्धारित कार्यक्रमअनुसार संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा सहभागी हुने र इजरायलको धारणा विश्वसामु राख्ने बताएका छन्।
पूर्व अमेरिकी राजदूत डान सापिरोले पनि यस्तो प्रयास भए नेतन्याहुलाई राजनीतिक रूपमा झन् फाइदा पुग्न सक्ने टिप्पणी गरेका छन्। उनका अनुसार पक्राउको असफल प्रयासले नेतन्याहुप्रति इजरायलभित्र सहानुभूति बढाउन सक्छ।
मानव अधिकारकर्मी तथा केही कानुनी विश्लेषकहरूले पनि न्युयोर्कका मेयरसँग कुनै विदेशी राष्ट्र वा सरकार प्रमुखलाई पक्राउ गर्ने अधिकार नरहेको तर्क गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार यस्तो विषय अमेरिकी संघीय सरकार र अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक व्यवस्थासँग सम्बन्धित भएकाले स्थानीय प्रशासनले एकल रूपमा निर्णय गर्न सक्दैन।
यता नेतन्याहुले हालै दिएको एक अन्तर्वार्तामा ममदानीमाथि हमासप्रति सहानुभूति राखेको आरोप लगाएका छन्। उनले ममदानीले इजरायलविरोधी राजनीति गरिरहेको दाबी गर्दै आफू संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा सहभागी हुन न्युयोर्क जाने बताएका छन्।
